Instytut Archeologii Chińskiej Akademii Nauk (Institute of Archaeology, Chinese Academy of Sciences)

Instytut Archeologii Chińskiej Akademii Nauk (w skrócie IA CAS) – wiodąca chińska jednostka badawcza zajmująca się archeologią, paleolitologią, historią materialną i ochroną dziedzictwa kulturowego. Instytut znajduje się w Pekinie i działa jako jedna z głównych instytucji w strukturze Chińskiej Akademii Nauk.

Historia

Instytut został założony w 1950 roku w ramach reorganizacji chińskiego systemu naukowego po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej. Pierwszym dyrektorem został wybitny chiński uczony Wang Zhongshu, specjalizujący się w badaniach nad kulturą neolitu w dorzeczu Żółtej Rzeki.

W latach 60. i 70. XX wieku instytut odegrał kluczową rolę w odkryciach archeologicznych uznawanych za kamienie milowe w historii Chin, takich jak:

• Odkrycie grobowców dynastii Han w Liaodong (1970)
• Badania nad stanowiskiem Yinxu – ostatnią stolicą dynastii Shang (1978)
• Wykopaliska w Mogao (Jaskinie Dunhuang) – eksponaty sztuki buddyjskiej i dokumenty handlowe z Jedwabnego Szlaku (lata 80.)

Struktura organizacyjna

Instytut składa się z kilku wydziałów i laboratoriów, które prowadzą interdyscyplinarne badania:

• Wydział Archeologii Prehistorycznej – zajmuje się paleolitologią i neolitycznymi kulturami w Chinach.
• Wydział Archeologii Historycznej – bada osadnictwo, sztukę i technologię od dynastii Xia po dynastię Qing.
• Laboratorium Technologii Materiałowych – analizuje składy chemiczne ceramiki, metalu i kamienia.
• Centrum Ochrony Dziedzictwa Kulturowego – opracowuje metody konserwacji zabytków i współpracuje z lokalnymi urzędami ochrony zabytków.

Główne obszary badawcze

IA CAS koncentruje się na następujących tematach:

1. Archeologia pradziejowa – badania paleolitu, mezolitu i neolitu w Chinach.
2. Archeologia klasyczna – odkrycia i analizy związane z dynastiami Shang, Zhou, Han i Tang.
3. Archeologia miejska – projekty miejskie w Pekinie, Xi’an i innych historycznych centrach.
4. Badania nad Jedwabnym Szlakiem – wymiana towarowa i kulturowa pomiędzy Chinami a Europą i Azją Środkową.
5. Technologie konserwacji – opracowywanie metod zachowania ceramiki, jedwabiu i papieru.

Współpraca międzynarodowa

Instytut utrzymuje szeroką sieć partnerstw z zagranicznymi ośrodkami badawczymi, w tym z:

• British Museum (Wielka Brytania)
• Smithsonian Institution (USA)
• University of Paris‑Sorbonne (Francja)
• Tokyo University (Japonia)

Wspólne projekty obejmują wymianę danych, szkolenia młodych badaczy oraz wspólne publikacje w międzynarodowych czasopismach z zakresu archeologii i zarządzania dziedzictwem.

Publikacje i zasoby

Instytut wydaje coroczne Annual Report of the Institute of Archaeology, a także serię monografii zatytułowaną Studies in Chinese Archaeology. Ponadto IA CAS prowadzi własną bibliotekę cyfrową, w której dostępne są:

• Dokumentacja wykopalisk (zdjęcia, plany, opisy).
• Archiwa znaków pisma chińskiego z epoki Shang.
• Baza danych artefaktów – ponad 250 000 pozycji.

Wyposażenie i infrastruktura

Na terenie instytutu znajduje się nowoczesne laboratorium radiowęglowe, sekcja mikroskopii elektronicznej, a także centrum GIS do analizy przestrzennej znalezisk archeologicznych.

Dyrektorzy

Od momentu powstania IA CAS przewodziło go kilku wybitnych naukowców:

• 1950‑1965 – Wang Zhongshu
• 1965‑1980 – Chen Mengjia
• 1980‑1995 – Liu Xin
• 1995‑2010 – Zhang Huichun
• od 2010 – Zhang Bin

Znaczenie i wkład

Instytut Archeologii CAS odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu wiedzy o przeszłości Chin oraz w ochronie ich niezwykle bogatego dziedzictwa kulturowego. Dzięki połączeniu tradycyjnych metod wykopaliskowych z nowoczesnymi technologiami cyfrowymi, IA CAS pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków archeologii na świecie.

Patronaty i wyróżnienia

Instytut wielokrotnie był nagradzany przez Chińską Akademię Nauk, otrzymując m.in.:

• „Nagrodę Narodowego Rozwoju Nauki i Technologii” (2005)
• „Złoty Medal Chińskiej Akademii Nauk” (2012)

Bibliografia

Wybrane pozycje publikowane przez IA CAS:

1. “Early Chinese Ceramics”, IA CAS Press, 1998.
2. “The Shang River Civilizations”, IA CAS Publishing, 2004.
3. “Silk Route Archaeology”, IA CAS Monographs, 2016.

Więcej informacji można znaleźć w dedykowanej sekcji Instytutu Archeologii na stronie Chińskiej Akademii Nauk.